Glorifying Victimhood
Writer: Janine Schimmelpenninck
We celebrate victimhood without realizing it, because naturally, none of us would rather be victims. So why do we seem to celebrate it anyway? This is only possible because we are not aware of it. Apparently, we do not realize how we adopt a victim role and maintain it.
Victimhood and perpetration go hand in hand. When we feel like a victim, there is automatically a perpetrator as well. As long as we experience victimhood, that perpetrator remains our enemy. When we mentally free ourselves from our pain — and thereby from victimhood — that enemy disappears on its own. It is actually quite logical, yet in our perception, many enemies still roam around. As a result, we often unconsciously and unintentionally fail to let go of our victim role.
Where we see the enemy, we also see the problem
The outside world is often very important for our mental well-being. We are frequently firmly convinced that we would immediately feel better if certain circumstances were different. That is why we seek much of our happiness outside ourselves, and it is precisely because of this that the outside world occupies us so much. We give her so much power that she can make and break us. And it is especially the latter that poses a major problem.
Suppose someone hurts us by saying or doing something negative. Then that person quickly becomes our enemy. Where we see the enemy, we also see the problem. We seem convinced that the cause of our pain lies there and that it must therefore be resolved there as well. Only if that person comes to their senses and offers an apology might things still turn out well. Until then, we continue to feel like victims (consciously or unconsciously), and the other person remains our enemy.
If we want to hold on to the pain of victimhood, we must continue to project the blame onto the outside world. We cannot free ourselves from that pain as long as we keep investing in it in that way. A good question we can then ask ourselves is: “When someone speaks harsh words to you, are the words painful, or do you experience them as painful?” This beautiful question from the book *108 Questions from The Secret Knowledge of Tibet* immediately shows that the problem lies in our own experience and not in the words themselves. “When someone speaks harsh words to you, are the words painful or do you experience them as painful?” – Tulku Lobsang Rinpoche
As long as we do not realize that our hurt or pain is a reaction to what the other person said or did — and not simply a direct consequence of it — we perpetuate victimhood and the idea of hostility. You could say that our sense of victimhood can only persist as long as we do not address the real problem. And we cannot address that problem as long as we keep seeking the solution outside ourselves.
By placing the enemy outside ourselves, we perpetuate victimhood. But what if the enemy does not lie outside us, but within? Ultimately, isn’t it about our own mental experience?
“Outside of yourself, there is no enemy. You are your own enemy. Nobody can really hurt you, but yourself. Nobody can really help you, but yourself.” – Tulku Lobsang Rinpoche
We do not realize how we perpetuate our victimhood.
It saves a world of energy when we no longer place the enemy outside ourselves. Then we no longer have to engage in a constant battle with the outside world — a battle that ultimately only further exhausts us and makes us unhappy. This allows space to slowly open up for more freedom in our relationship with that outside world, for the idea of an enemy kept us trapped in the conflict.
When we view the other as an enemy, we primarily appeal to the hostile within ourselves and not the good. That inner hostility not only harms us but also hinders our insight that we are ultimately either our own enemy or our own friend. In doing so, it keeps us away from a real solution to the problem. Thus, often without realizing it, we perpetuate our victimhood.
As long as victimhood is functional, it will not disappear.
As long as we continue to see the enemy outside ourselves, we remain victims. As long as we do not fully take mental control, we remain victims. As long as we do not take responsibility for our own feelings, we remain victims. And as long as we experience support in the identity of victimhood, we will not easily let go of that role.
Victimhood also seems to offer us something seemingly valuable: a refuge. A place where we can retreat and hide, but where we will never find true safety. That is inherently impossible, because victimhood remains dependent on hostile thinking. And as long as we place control outside ourselves, we naturally remain inwardly weak and dependent.
True safety can only arise when we begin to realize that we ourselves are lord and master of our inner world. Perhaps not yet the very best lord and master — but that does not matter, because there are simply no others who can fulfill that role for us. The transition from victimhood to inner mastery is the only way in which we can truly discover the solution to our pain. Compassion makes it possible to safely enter this path.
For when we suffer mentally, we do not need a refuge for victimhood, but a refuge for grief and compassion. A place where we may recover from the pain for a moment. A place where space gently opens up to learn to bear the imperfection within ourselves and in the world. That space is compassion, and that world is us.
Grief is a natural intermediate phase in which acceptance and processing of sorrow can transition into recovery, growth, and freedom. Compassion naturally brings us closer to ourselves and closer to others. It is perhaps the most natural feeling we can experience. “The thought of compassion is the thought nearest to our nature.”— Tulku Lobsang Rinpoche
With compassion comes trust. And it is precisely that trust that we desperately need. It is our lack of trust that often prevents us from daring to take responsibility for what lives within us. Trust makes it possible to give more space to ourselves and to the other. And where space is created, healing follows naturally.
What is needed? A combination of three attitudes to life!
Ask yourself what you are truly looking for: solace or freedom? When we are stuck in victimhood, we seek solace instead of freedom. Solace is relatively easy to find by blaming something or someone. Freedom, on the other hand, only arises when we take full responsibility for ourselves.
To learn to do that in a natural way—in a way that gives you, as it were, a tailwind—three attitudes to life are essential:
The willingness to get to know yourself (through observation, reflection, contemplation, etc.).
The willingness to discover that mentally there is no other enemy than yourself.
The willingness to adopt a compassionate attitude towards yourself and your fellow man.
The result of these three attitudes to life is that you are truly capable of changing yourself.
For many people, the first attitude does not immediately pose a problem. Many of us have already delved into books and theories to better understand and contextualize mental suffering. With the second attitude, it becomes more difficult, because if there are no enemies outside yourself, how can you still be so troubled by it?
The third attitude can only truly come into its own when the first two no longer contradict each other. This means that reflection and contemplation are no longer projected onto the outside world to blame others or lecture them, but are fully internalized.
The first attitude might prove you right, but it does not yet set you free. For that, it is necessary to take full responsibility for your inner world. That is simply how it works by nature. Within the psychology of Natural Skills, you learn how to naturally experience more freedom and energy by taking full responsibility for yourself. After all, one of our most important natural skills is the ability to change ourselves.
A common misconception is that self-change revolves solely around the first attitude to life. However, true self-change only occurs when the second and third attitudes to life are also fully included. Then you not only change yourself, but the world around you changes along with you.
As Tulku Lobsang Rinpoche aptly puts it: “Your change becomes the change of the world. Your change becomes the change of others. Your change becomes the help of others.”
“Your change becomes the change of the world. Your change becomes the change of others. Your change becomes the help of others.” – Tulku Lobsang Rinpoche
Nederlands
De viering van het Slachtofferschap
Auteur: Janine Schimmelpenninck
auteur van de boek ‘Natural Skills – een natuurlijke kijk op de psychologie’
We vieren het slachtofferschap zonder het door te hebben, want slachtoffer willen we natuurlijk allemaal liever niet zijn. Hoe komt het dan dat we het toch lijken te vieren? Dat kan alleen doordat we ons er niet bewust van zijn. We hebben kennelijk niet door hoe we een slachtofferrol aannemen en die in stand houden.
Slachtofferschap en daderschap gaan hand in hand. Als we ons slachtoffer voelen, is er automatisch ook een dader. Zolang we het slachtofferschap ervaren, blijft die dader onze vijand. Wanneer we ons mentaal van onze pijn — en daarmee van het slachtofferschap — bevrijden, verdwijnt die vijand vanzelf ook. Heel logisch eigenlijk, maar toch lopen er in onze beleving nog veel vijanden rond. Daardoor lukt het ons vaak onbewust en onbedoeld niet om onze slachtofferrol los te laten.
Waar we de vijand zien, zien we ook het probleem
Voor ons mentale welzijn is de buitenwereld vaak heel belangrijk. We zijn er dikwijls rotsvast van overtuigd dat we ons direct beter zouden voelen als bepaalde omstandigheden anders waren. Daarom zoeken we veel van ons geluk buiten onszelf en juist daardoor houdt die buitenwereld ons zo bezig. We geven haar zoveel macht dat ze ons kan maken én breken. En vooral dat laatste vormt een groot probleem.
Stel dat iemand ons kwetst door iets negatiefs te zeggen of te doen. Dan wordt die persoon al snel onze vijand. Waar we de vijand zien, zien we ook het probleem. We lijken ervan overtuigd dat daar de oorzaak van onze pijn ligt en dat het dus ook daar opgelost moet worden. Alleen als diegene tot inzicht komt en excuses aanbiedt, kan het misschien nog goedkomen. Tot die tijd blijven we ons (bewust of onbewust) slachtoffer voelen en blijft de ander onze vijand.
Als we de pijn van het slachtofferschap willen vasthouden, moeten we de schuld op de buitenwereld blijven projecteren. We kunnen ons niet van die pijn bevrijden zolang we er op die manier in blijven investeren. Een goede vraag die we onszelf dan kunnen stellen luidt: “Als iemand harde woorden tot je spreekt, zijn de woorden dan pijnlijk of ervaar je ze als pijnlijk?” Deze mooie vraag uit het boek 108 vragen uit De Geheime Kennis van Tibet laat direct zien dat het probleem in onze eigen ervaring schuilt en niet in de woorden zelf.
“Als iemand harde woorden tot je spreekt, zijn de woorden dan pijnlijk of ervaar je ze als pijnlijk?”- Tulku Lobsang Rinpoche
Zolang we niet inzien dat onze gekwetstheid of pijn een reactie is op wat de ander zei of deed — en niet simpelweg een direct gevolg daarvan — houden we het slachtofferschap en het idee van vijandschap in stand. Je zou kunnen zeggen dat ons gevoel van slachtofferschap alleen kan blijven bestaan zolang we het werkelijke probleem niet aanpakken. En dat probleem kunnen we niet aanpakken zolang we de oplossing buiten onszelf blijven zoeken.
Door de vijand buiten onszelf te plaatsen, houden we het slachtofferschap in stand. Maar wat als de vijand niet buiten ons ligt, maar vanbinnen? Uiteindelijk gaat het toch om onze eigen mentale ervaring?
“Outside of yourself, there is no enemy. You are your own enemy. Nobody can really hurt you, but yourself. Nobody can really help you, but yourself.” – Tulku Lobsang Rinpoche
We hebben niet door hoe we ons slachtofferschap in stand houden
Het scheelt een wereld aan energie wanneer we de vijand niet langer buiten onszelf plaatsen. Dan hoeven we geen voortdurende strijd meer aan te gaan met de buitenwereld — een strijd die ons uiteindelijk alleen maar verder uitput en ongelukkig maakt. Daardoor kan er langzaam ruimte ontstaan voor meer vrijheid in onze relatie tot die buitenwereld, want het idee van een vijand hield ons gevangen in het conflict.
Wanneer we de ander als vijand zien, spreken we vooral het vijandige in onszelf aan en niet het goede. Die innerlijke vijandigheid schaadt niet alleen onszelf, maar belemmert ons ook in het inzicht dat we uiteindelijk onze eigen vijand óf onze eigen vriend zijn. Daarmee houdt ze ons weg van een werkelijke oplossing voor het probleem. Zo houden we, vaak zonder het door te hebben, ons slachtofferschap in stand.
Zolang slachtofferschap functioneel is, zal het niet verdwijnen
Zolang we de vijand buiten onszelf blijven zien, blijven we slachtoffer. Zolang we de mentale regie niet volledig oppakken, blijven we slachtoffer. Zolang we geen verantwoordelijkheid nemen voor ons eigen gevoel, blijven we slachtoffer. En zolang we steun ervaren in de identiteit van slachtofferschap, zullen we die rol niet gemakkelijk loslaten.
Slachtofferschap lijkt ons ook iets schijnbaar waardevols te bieden: een schuilplaats. Een plek waar we ons kunnen terugtrekken en achter kunnen verschuilen, maar waar we nooit echte veiligheid zullen vinden. Dat is van nature onmogelijk, omdat slachtofferschap afhankelijk blijft van vijandig denken. En zolang we de regie buiten onszelf leggen, blijven we van nature innerlijk zwak en afhankelijk.
Werkelijke veiligheid kan pas ontstaan wanneer we gaan beseffen dat we zelf heer en meester zijn over onze binnenwereld. Misschien nog niet de allerbeste heer en meester — maar dat doet er niet toe, want er zijn simpelweg geen anderen die die rol voor ons kunnen vervullen. De overgang van slachtofferschap naar innerlijk meesterschap is de enige weg waarop we de oplossing voor onze pijn werkelijk kunnen ontdekken. Compassie maakt het mogelijk om deze weg veilig te kunnen betreden.
Want wanneer we mentaal lijden, hebben we geen schuilplaats voor slachtofferschap nodig, maar een schuilplaats voor rouw en compassie. Een plek waar we even mogen bijkomen van de pijn. Een plek waar zachtjes ruimte ontstaat om de onvolmaaktheid in onszelf en in de wereld te leren dragen. Die ruimte is compassie en die wereld, dat zijn wij.
Rouw is een natuurlijke tussenfase waarin acceptatie en verwerking van verdriet kunnen overgaan in herstel, groei en vrijheid. Compassie brengt ons van nature dichter bij onszelf én dichter bij de ander. Het is misschien wel het meest natuurlijke gevoel dat we kunnen ervaren.
“The thought of compassion is the thought nearest to our nature.”— Tulku Lobsang Rinpoche
Met compassie ontstaat ook vertrouwen. En juist dat vertrouwen hebben we hard nodig. Het is ons gebrek aan vertrouwen waardoor we vaak geen verantwoordelijkheid durven nemen voor wat er in ons leeft. Vertrouwen maakt het mogelijk om meer ruimte te geven aan onszelf én aan de ander. En waar ruimte ontstaat, volgt heling van nature.
Wat is er nodig? Een combinatie van drie levenshoudingen!
Vraag jezelf af waar je werkelijk naar op zoek bent: soelaas of vrijheid? Wanneer we vastzitten in slachtofferschap, zoeken we naar soelaas in plaats van naar vrijheid. Soelaas is relatief gemakkelijk te vinden door iets of iemand de schuld te geven. Vrijheid daarentegen ontstaat pas wanneer we de volledige verantwoordelijkheid nemen voor onszelf.
Om dat op een natuurlijke manier te leren doen — op een manier waarop je als het ware de wind in de rug krijgt — zijn drie levenshoudingen essentieel:
De bereidheid om jezelf te leren kennen (via observatie, reflectie, contemplatie, enzovoort).
De bereidheid te ontdekken dat er mentaal geen andere vijand is dan jezelf.
De bereidheid een compassievolle houding tegenover jezelf en je medemens aan te nemen.
Het resultaat van deze drie levenshoudingen is dat je werkelijk in staat bent jezelf te veranderen.
De eerste levenshouding vormt voor veel mensen niet direct een probleem. Velen van ons hebben zich al verdiept in boeken en theorieën om mentaal lijden beter te begrijpen en te kunnen plaatsen. Bij de tweede levenshouding wordt het moeilijker, want als er geen vijanden buiten jezelf bestaan, hoe kun je daar dan toch zo’n last van hebben?
De derde levenshouding kan pas werkelijk tot haar recht komen wanneer de eerste twee elkaar niet langer tegenspreken. Dat betekent dat reflectie en contemplatie niet meer op de buitenwereld worden geprojecteerd om anderen schuldig te maken of de les te lezen, maar volledig worden geïnternaliseerd.
De eerste levenshouding kan jou misschien wel gelijk geven, maar ze maakt je nog niet vrij. Daarvoor is het noodzakelijk om volledige verantwoordelijkheid te nemen voor je binnenwereld. Zo werkt het nu eenmaal van nature.
Binnen de psychologie van Natural Skills leer je hoe je van nature meer vrijheid en energie kunt ervaren door die volledige verantwoordelijkheid te nemen voor jezelf. Een van onze belangrijkste natural skills is namelijk het vermogen om onszelf te veranderen.
Een veelvoorkomend misverstand is dat zelfverandering alleen draait om de eerste levenshouding. Werkelijke zelfverandering ontstaat echter pas wanneer ook de tweede en derde levenshouding volledig worden meegenomen. Dan verander je niet alleen zelf, maar verandert de wereld om je heen met je mee.
Zoals Tulku Lobsang Rinpoche het treffend verwoordt: “Your change becomes the change of the world. Your change becomes the change of others. Your change becomes the help of others.”
“Your change becomes the change of the world. Your change becomes the change of others. Your change becomes the help of others.” – Tulku Lobsang Rinpoche
Contributor:
Francis van Schaik is een coach van jongeren en ook een student van menselijke relaties met de natuur, de wereld en de Waarheid. Ze levert regelmatig bijdragen aan ons online magazine. Francis is de bijdragende redacteur van deze pagina: Ik Ben.. – Home (kindercoaching-ikben.nl