Thoughts
Virgil or The Death of Rome
Paulo J. S. Bittencourt
Professor of the History Course at UFFS – Erechim Campus
Originally published in 1945, “The Death of Virgil” stands as a masterpiece by the great Austrian writer Hermann Broch (1886-1951). Both for its scope and the richness of its subject matter, this monumental novel in poetic prose, centered on the figure of the Roman poet Virgil, quickly occupied a prominent place in the literary pantheon of great classics. The unusual erudition that marked it, based on unparalleled historical and literary research, always reminds me of the imposing “Memoirs of Hadrian,” from 1951, by the Belgian writer Marguerite Yourcenar.
Broch also established seminal relationships with the Viennese intellectuals of his time, especially with writers of the stature of Robert Musil, Rainer Maria Rilke, and Elias Canetti. A Jew who had converted to Catholicism, he was arrested by the Gestapo, the fearsome Nazi secret police, during the “annexation” of Austria to the Third Reich in 1938. But, with the help of James Joyce, Thomas Mann, and Albert Einstein, he managed to escape months later to the United States, passing through England and Scotland first. The writer, professor, and literary critic Marcelo Backes emphasizes that “The Death of Virgil” constitutes part of Broch’s psychic work to fully deal with the fear—from which, however, he may never have completely freed himself—that imprisonment by the Gestapo cemented at the threshold of the author’s own existence.
Broch’s Virgil, however, differs sharply from the Virgil that the political ideology of imperial Rome and the Western literary canon bequeathed to us. To clarify this surprisingly abysmal contrast, let us begin by discussing the Virgil who exalts the destiny of the Eternal City.
Publius Vergilius Maro (70-19 BC) was immortalized as the great Latin epic poet who celebrated the founding of Rome in the “Aeneid,” a work that became a classic in antiquity. Through the saga of the Trojan hero and prince Aeneas, considered by Virgil to be the earliest founder of Ancient Rome, the great epic poem presupposes and is based on Homer’s “Iliad.” It is worth noting here that, in the eyes of the Roman people, a great personality – such as Julius Caesar or the emperor Octavian Augustus – was necessarily endowed, at birth, with extraordinary signs, the “omina,” which would announce his prestigious future. Indeed, Virgil transposed this same narrative device to the realm of the collective history of Ancient Rome. To this end, the poet conceives an ancestral context in which the prestigious future of Rome, greatly protected by the gods, is glimpsed from its birth. Thus, under the agonizing pains of the bloody end of the republic, marked by the assassination of Julius Caesar and the civil wars that followed the power struggles, the Principate of Augustus was born, when the Roman world was expanding from Gaul to the East. The “second birth of Rome”—to use terms dear to Pierre Grimal—far from being conceived as a casual event or a plaything of fortune, is therefore prophesied by Virgil in its first birth. The Rome founded by Aeneas, one of the princes of the Trojan “confederation” that had been decimated by the Greek league, would later avenge, in Augustus, the Trojan nation, overshadowing the Hellenic legacy.
In Broch’s work, the poet of Mantua is dying. Indeed, the narrative encompasses the last eighteen hours of his life, beginning on the evening of September 20, 19 BC. From Octavian Augustus’s summons for him to leave Athens, precisely the center of the world that Latin hegemony had surpassed, heading towards Brundisium, Virgil, ill and reluctant, must participate in the commemorative festivities for the birthday of the Roman “princeps” and his patron. Already integrated into the imperial entourage, the poet dialogues with characters both real and ethereal, involuntarily remembered or even unknown. With his composite, diffuse, and dynamic literary narrative, whose rays intertwine to form the unity of a wheel whose axis is the vast and unparalleled streams of consciousness, Broch presents us with visionary incursions of the protagonist that seem to culminate in his own process of dissolution with the cosmic fabric. And here we encounter the true turning point. The Virgil that emerges from Broch is the poet who, faced with the paroxysmal vision, recognizes the vanity of the vain pursuit to which he dedicated his entire life, namely, to encompass the unfathomable mystery of life through the prison of the word. In this case, as Marcelo Backes states, “the egoistic enjoyment of life” must give way “to the altruism of serving others.” Thus, creation must be freed from aesthetic forms in favor of genuine immolation. Virgil, therefore, wants to destroy the “Aeneid” by fire as an expiatory sacrifice of himself, even though Octavian Augustus prevents him on the grounds that the epic poem has become the property of the Roman State.
If the Empire of Caesar Augustus, with its claim to eternity, was propagated by official ideology as the final and definitive expression of the classical order – to recall the brilliant thesis of his
Canadian poet and philosopher Charles Norris Cochrane – Broch’s Virgil conceived of it as a dying reality that would give way to a new transcendent and salvific order. In a way, Virgil, here, anticipates Augustine of Hippo, by abjuring his role as ideologue of the Augustan Age and giving to Caesar only what is Caesar’s.
The poet thus becomes a prophet whose voice echoes in the imperial desert, and foretells the now anonymous Savior, the one who will sacrifice himself for the love of humanity, also conquering death for the sake of the divine renewal of the world. [“He will come when the time is ripe.” “We must prepare ourselves for his arrival.”] Here, surely, Broch echoes Constantine, the emperor according to whom the pagan poetry of the “prince of Latin poets,” in the words of Alberto Manguel, “was also inspired by a Savior whom he could not have known.” Broch’s Virgil – who no longer wants to hear the echo of his own voice, as he awaits the voice that is outside of his own – merges, therefore, with the Virgil “Father of the West,” guiding Dante Alighieri on his supernatural journey towards the Christian Paradise. Furthermore, the veiled parallel that has been much discussed between the imperial order of Augustus and the technocratic and destructive autocracy of Nazism and Fascism emerges with the equally prophetic force of the Austrian author.
Returning from Hellas to Italy, the Virgil bequeathed by Broch does not do so as Aeneas, the “pater” who brings about the first birth of the Roman world. On the eve of his death, far from singing of the second birth of the nation that gave birth to him, the Latin poet makes the desire to destroy his work the proclamation of Rome’s own death.
Professor Paulo Bittencourt teaches History at the UFFS, Erchim Campus, Rio Grande de Sul. “Federal University of Southern Frontier” [UFFS] is one of the best universities of Brasil with highly qualified professors at the helm. Professor Bittencourt never rejects our request for articles, though he is very busy.
Nederlandse Vertaling
Virgil of de Dood van Roma
Oorspronkelijk gepubliceerd in 1945, geldt “De dood van Vergilius” als een meesterwerk van de grote Oostenrijkse schrijver Hermann Broch (1886-1951). Zowel door zijn omvang als door de rijkdom van zijn thematiek veroverde deze monumentale roman in poëtische proza, gecentreerd rond de figuur van de Romeinse dichter Vergilius, al snel een prominente plaats in het literaire pantheon van de grote klassieken. De ongewone eruditie die het boek kenmerkte, gebaseerd op ongeëvenaard historisch en literair onderzoek, doet me altijd denken aan de imposante “Memoires van Hadrianus” uit 1951 van de Belgische schrijfster Marguerite Yourcenar.
Broch bouwde ook belangrijke relaties op met de Weense intellectuelen van zijn tijd, met name met schrijvers van het kaliber van Robert Musil, Rainer Maria Rilke en Elias Canetti. Als Jood die zich tot het katholicisme had bekeerd, werd hij in 1938 gearresteerd door de Gestapo, de gevreesde geheime politie van de nazi’s, tijdens de annexatie van Oostenrijk door het Derde Rijk. Met de hulp van James Joyce, Thomas Mann en Albert Einstein wist hij echter enkele maanden later te ontsnappen naar de Verenigde Staten, via Engeland en Schotland. De schrijver, professor en literatuurcriticus Marcelo Backes benadrukt dat “De dood van Vergilius” deel uitmaakt van Brochs psychische werk om de angst – waarvan hij zich wellicht nooit volledig heeft bevrijd – die de Gestapo-gevangenschap aan de vooravond van zijn eigen bestaan had gezet, volledig te verwerken.
Brochs Vergilius verschilt echter sterk van de Vergilius die de politieke ideologie van het keizerlijke Rome en de westerse literaire canon ons hebben nagelaten. Om dit verrassend grote contrast te verduidelijken, laten we beginnen met een bespreking van de Vergilius die het lot van de Eeuwige Stad verheerlijkt.
Publius Vergilius Maro (70-19 v.Chr.) werd onsterfelijk als de grote Latijnse epische dichter die de stichting van Rome bezong in de “Aeneis”, een werk dat een klassieker in de oudheid werd. Via de saga van de Trojaanse held en prins Aeneas, door Vergilius beschouwd als de vroegste stichter van het oude Rome, is het grote epische gedicht gebaseerd op Homers “Ilias”. Het is belangrijk op te merken dat, in de ogen van het Romeinse volk, een groot persoon – zoals Julius Caesar of keizer Octavianus Augustus – vanaf zijn geboorte noodzakelijkerwijs was begiftigd met buitengewone tekenen, de “omina”, die zijn prestigieuze toekomst zouden aankondigen. Vergilius paste ditzelfde narratieve procédé toe op de collectieve geschiedenis van het oude Rome. Hiertoe schetst de dichter een voorouderlijke context waarin de prestigieuze toekomst van Rome, die door de goden sterk beschermd wordt, al vanaf de geboorte zichtbaar is.
Zo ontstond, te midden van de bloedige dood van de republiek, gekenmerkt door de moord op Julius Caesar en de burgeroorlogen die volgden op de machtsstrijd, het Principaat van Augustus, toen de Romeinse wereld zich vanuit Gallië naar het oosten uitbreidde. De “tweede geboorte van Rome”—om termen te gebruiken die Pierre Grimal zo dierbaar zijn—was verre van een toevallige gebeurtenis of een spel van het lot, maar werd daarom door Vergilius al bij de eerste geboorte voorspeld. Het Rome dat door Aeneas, een van de vorsten van de Trojaanse “confederatie” die door de Griekse liga was gedecimeerd, was gesticht, zou later, in Augustus, de Trojaanse natie wreken en de Hellenistische erfenis overschaduwen.
In Brochs werk is de dichter van Mantua stervende. Het verhaal omvat de laatste achttien uur van zijn leven, beginnend op de avond van 20 september 19 v.Chr. Nadat Octavianus Augustus hem had opgeroepen Athene te verlaten – precies het centrum van de wereld dat door de Latijnse hegemonie was ingehaald – en naar Brundisium te reizen, moest Vergilius, ziek en met tegenzin, deelnemen aan de herdenkingsfeesten voor de geboortedag van de Romeinse “princeps” en zijn beschermheer. De dichter, die al deel uitmaakte van het keizerlijke gevolg, voerde dialogen met zowel reële als etherische personages, onvrijwillig herinnerde of zelfs onbekende figuren. Met zijn samengestelde, diffuse en dynamische literaire vertelling, waarvan de stralen zich verstrengelen tot de eenheid van een wiel met als as de immense en ongeëvenaarde stromen van bewustzijn, presenteert Broch ons visionaire invallen van de protagonist die lijken te culmineren in zijn eigen proces van ontbinding met het kosmische weefsel. En hier treffen we het ware keerpunt aan. De Vergilius die uit Broch tevoorschijn komt, is de dichter die, geconfronteerd met de plotselinge visioenen, de ijdelheid inziet van de zinloze bezigheid waaraan hij zijn hele leven heeft gewijd, namelijk het ondoorgrondelijke mysterie van het leven te omvatten binnen de gevangenis van het woord. In dit geval, zoals Marcelo Backes stelt, moet “het egoïstische genot van het leven” plaatsmaken “voor het altruïsme van het dienen van anderen”. Schepping moet dus bevrijd worden van esthetische vormen ten gunste van ware zelfopoffering. Vergilius wil daarom de “Aeneis” door vuur vernietigen als een boetedoening, ook al verhindert Octavianus Augustus hem dit, omdat het epische gedicht eigendom is geworden van de Romeinse staat.
Als het keizerrijk van Augustus, met zijn aanspraak op eeuwigheid, door de officiële ideologie werd gepropageerd als de ultieme en definitieve uitdrukking van de klassieke orde – om de briljante these van de Canadese historicus en filosoof Charles Norris Cochrane in herinnering te brengen – dan zag Vergilius van Broch het als een stervende realiteit die plaats zou maken voor een nieuwe, transcendente en verlossende orde. In zekere zin anticipeert Vergilius hier op Augustinus van Hippo, door zijn rol als ideoloog van het Augustijnse tijdperk af te zweren en Caesar alleen te geven wat Caesar toekomt.
De dichter wordt zo een profeet wiens stem weergalmt in de keizerlijke woestijn en die de nu anonieme Verlosser aankondigt, degene die zichzelf zal opofferen uit liefde voor de mensheid en tevens de dood zal overwinnen ter wille van de goddelijke vernieuwing van de wereld. [“Hij zal komen wanneer de tijd rijp is.”] “We moeten ons voorbereiden op zijn komst.”] Hier echoot Broch ongetwijfeld Constantijn, de keizer volgens wie de heidense poëzie van de “prins der Latijnse dichters”, in de woorden van Alberto Manguel, “ook geïnspireerd was door een Verlosser die hij niet gekend kon hebben.” Brochs Vergilius – die de echo van zijn eigen stem niet langer wil horen, omdat hij wacht op de stem die buiten hemzelf klinkt – versmelt daarom met de Vergilius “Vader van het Westen”, die Dante Alighieri begeleidt op zijn bovennatuurlijke reis naar het christelijke paradijs. Bovendien komt de veelbesproken, verhulde parallel tussen de keizerlijke orde van Augustus en de technocratische en destructieve autocratie van het nazisme-fascisme met dezelfde profetische kracht naar voren als de Oostenrijkse auteur.
De Vergilius die Broch hem naliet, keert terug van Hellas naar Italië, niet als Aeneas, de “pater” die de eerste geboorte van de Romeinse wereld teweegbrengt. Aan de vooravond van zijn dood, verre van het vieren van de wedergeboorte van de natie die hem voortbracht, verandert de Latijnse dichter zijn gretigheid om zijn werk te vernietigen in een proclamatie van de ondergang van Rome zelf.